بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت بازار کا رایران در سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ ، در ۵۵ سال گذشته با وجو افزایش جمعیت، نرخ رشد کاهنده بوده ولی روند جمعیت تحصیل کرده صعودی بوده و به ۵.۶ میلیون نفر رسیده است.

به گزارش حقوق نیوز، نتیجه یک پژوهش در با عنوان «عرضه و تقاضای نیروی کار در اقتصاد ایران؛ وضعیت موجود و چشم‌انداز آتی» در مرکز پژوهشهای مجلس منتشر شد.

بدون تردید بررسی وضعیت بازار کار و چشم‌انداز آتی آن با توجه به اهمیت اهداف اشتغال‌زایی و رفاه و با عنایت به تأثیراتی که تحولات این بازار بر سایر بازارها و متغیرهای اقتصادی دارد، بسیار حائز اهمیت است بازار کار یکی از مهم‌ترین بازارهای اقتصاد است که از عوامل متعددی تأثیر پذیرفته و در عین حال بر عوامل متعددی نیز تأثیرگذار است. از عوامل مؤثر بر وضعیت بازار کار می‌توان به سیکل‌های تجاری (دوران‌های رشد و رکود اقتصادی)، سیاستگذاری‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری، نرخ‌های دستمزد و... اشاره کرد که در این میان رشد اقتصادی یکی از مهم‌ترین عوامل برشمرده می‌شود. رشد اقتصادی به عنوان یکی از متغیرهای مهم اقتصادی با مسئله اشتغال به طور مستقیم مرتبط است.

هدف گزارش حاضر این است که ضمن بررسی وضعیت بازار کار (طرفین عرضه و تقاضا) در اقتصاد ایران، به پیش‌بینی وضعیت این بازار در افق 1394-1400 از لحاظ جمعیت بیکار و همچنین نرخ بیکاری بپردازد. برای نیل به این هدف از سناریوسازی در مورد نرخ‌های مختلف رشد اقتصادی استفاده شده است.

بنابراین نتایج این مطالعه، بررسی وضعیت عرضه نیروی کار نشان می‌دهد که طی دوره 1335-1390 تغییرات جمعیت افزایشی بوده، اما در عین حال نرخ رشد متوسط سالیانه جمعیت تقریباً نزولی است، بنابراین افزایش جمعیت با نرخی کاهنده همراه بوده است. روند تغییرات جمعیت جوان (15-24 ساله) حاکی از آن است که این گروه جمعیتی از سال 1384 تا 1392 از روندی کاهشی برخوردار بوده به طوری که طی این دوره زمانی تعداد 3.8 میلیون نفر از جمعیت جوان کشور کاسته شده است که علت آن مربوط به پایین بودن متوسط نرخ رشد سالیانه جمعیت در سال‌های 1375 و ماقبل است.

تحولات مربوط به جمعیت با تحصیلات عالی طی دوره 1384-1392 در نقطه مقابل جمعیت جوان بوده به طوری که جمعیت این گروه از افراد جامعه روندی کاملاً صعودی داشته و در سال 1392 نسبت به 1384 تعداد این گروه جمعیتی 5.6 میلیون نفر اضافه شده است که مهم‌ترین دلیل آن گسترش نظام آموزش عالی کشور است. وضعیت مربوط به جمعیت فعال به تفکیک کل، جوان و تحصیلکردگان عالی نیز به لحاظ روند تغییرات مشابه با جمعیت کشور به تفکیک کل، جوان و تحصیلکردگان عالی است.

بررسی طرف تقاضای بازار کار حاکی از آن است که خالص اشتغال جوانان کشور طی دوره 1393-1385 همواره منفی بوده که نشان‌دهنده روند کاهشی اشتغال جوانان است. طی دوره 1384 - 1392 روند تغییرات نرخ مشارکت جوانان، نرخ مشارکت تحصیلکردگان عالی و همچنین نرخ مشارکت کل نزولی بوده ضمن اینکه طی همین دوره، نرخ مشارکت تحصیلکردگان عالی نسبت به نرخ مشارکت کل و نرخ مشارکت جوانان همواره از رقم بزرگ‌تری برخوردار بوده است. بررسی وضعیت بیکاری نشان می‌دهد که تعداد جمعیت بیکار کشور در سال 1389 در حداکثر مقدار خود (3.22 میلیون نفر) طی دوره 1384-1393 بوده به طوری که نرخ بیکاری در این سال برابر با 13.5 درصد (بیشترین نرخ بیکاری طی دوره 1384-1393) است. این نرخ بیکاری حداکثری در حالی است که نرخ رشد اقتصادی در این سال برابر با 6.5 درصد (بیشترین نرخ رشد اقتصادی از سال 1387 تا 1392) بوده است. قابل ذکر است که در سال‌های 1391 و 1392 رشد اقتصادی‌ بنابر آمار رسمی به ترتیب 6.8 - و 1.9 - درصد بوده، اما نرخ بیکاری در این دو سال به ترتیب 12.1 و 10.4 درصد بوده است.

بررسی رابطه بین تغییرات نرخ بیکاری و رشد اقتصادی طی دوره 1380 - 1392 نشان‌دهنده رابطه منفی بین این دو متغیر در اغلب سال‌هاست که با قانون اوکان نیز سازگاری دارد، اما نکته مهم در توان اشتغال‌زایی پایین رشد اقتصادی در ایران است که از دلایل آن به خصوص در سال‌های اخیر می‌توان به رشد تشکیل سرمایه‌ و تغییر تکنولوژی تولید با اتکا به درآمدهای نفتی و واردات اشاره کرد. به نظر می‌رسد طی سال‌های اخیر به دلیل حجم بالای تشکیل سرمایه و نیز تغییر تکنولوژی تولید عمدتاً به دلیل اتکا به واردات ناشی از رشد درآمدهای نفتی، بهره‌وری نیروی کار روند افزایشی داشته و در مقابل اشتغال‌زایی کاهش یافته است.

با عنایت به وضعیت طرفین عرضه و تقاضای نیروی کار و با توجه به ماهیت رشد اقتصاد کشور که از توان اشتغال‌زایی بالایی برخوردار نیست (متوسط خالص اشتغال ایجاد شده کشور در ازای 1 درصد رشد اقتصادی طی دوره 1384 - 1390 (بدون در نظر گرفتن سال 1387) برابر با 23.79 هزار نفر است)، پیش‌بینی وضعیت آینده بازار کار طی دوره 1394-1400 و در قالب 5 سناریو (5 حالت مختلف برای رشد اقتصادی کشور در آینده) با فرض نرخ مشارکت 37.3 درصدی در دوره 1394 - 1400 نشان می‌دهد که در بهترین سناریو (داشتن نرخ رشد 5 درصدی سالیانه از 1394 تا 1400)، در سال 1400، 4.17 میلیون نفر جمعیت بیکار وجود داشته و نرخ بیکاری نیز 15.9 درصد خواهد بود. در بدترین سناریو (داشتن نرخ رشد 1 درصدی سالیانه از 1394 تا 1400) نیز جمعیت بیکار در سال 1400 برابر با 4.78 میلیون نفر و نرخ بیکاری برابر با 18.2 درصد خواهد بود. واضح است که دستیابی به نرخ‌های بیکاری 10 درصد و پایین‌تر، نیازمند هدف‌گذاری نرخ‌های رشد اقتصادی بیش از 5 درصد می‌باشد. پیش‌بینی نرخ بیکاری جوانان طی دوره 1394 0 1400 در قالب 5 سناریوی فوق‌الذکر نشان می‌دهد که در بهترین سناریو نرخ بیکاری جوانان در سال 1400 برابر با 9.2 درصد و در بدترین سناریو برابر با 12.8 درصد خواهد بود. پیش‌بینی نرخ بیکاری جمعیت با تحصیلات عالی طی دوره 1394-1400 در قالب 5 سناریوی فوق‌الذکر نیز نشان می‌دهد که در بهترین سناریو نرخ بیکاری تحصیلکردگان عالی در سال 1400 برابر با 36.0 درصد و در بدترین سناریو برابر با 48.9درصد خواهد بود.