قبل از پيشگيري از جرم محيط زيستي بايد مدل خاصي از جرم، شناسايي و طراحي شود
به گزارش حقوق نیوز، هرگونه فعل زيان‌آور به محيط زيست اعم از طبيعي و انساني، جرائم زيست محيطي تلقي مي‌شود. اين دسته از جرائم ماهيتي پيچيده و چند بعدي دارند. خصوصيات جرائم زيست محيطي موجب شده كه جرم‌شناسان، شاخه مطالعاتي جديد به عنوان جرم‌شناسي سبز يا جرم‌شناسي زيست محيطي را ايجاد كنند. براساس جرم‌شناسي زيست محيطي، پيش از مقابله و پيشگيري از جرم، ابتدا بايدمدل خاصي از جرم، شناسايي و طراحي شود، چرا كه جرائم زيست محيطي بسيار پيچيده بوده و شرايط و ماهيت خاص خويش را دارند. اما ويژگي‌هاي جرائم زيست محيطي عبارت است از: چند بعدي بودن جرائم زيست محيطي، غيرمستقيم بودن نتايج جرائم زيست‌محيطي و خارج از ديد عموم بودن جامعه.
چند بعدي بودن جرائم زيست محيطي
يكي از ويژگي‌هاي جرائم زيست محيطي، دو بعدي بودن آن است. به عبارت ديگر اين جرم از يك سو جزو جرائم يقه سفيد محسوب مي‌شود. اين موضوع زماني واضح‌تر مي‌شود كه غالب مرتكبان اين جرم نمايندگان شركت‌ها هستند و در جهت دستيابي به اهداف و اغراض خود دست به ارتكاب جرم مي‌زنند.در بعد ديگر، در برخي از موارد جرم توسط افرادي ارتكاب مي‌يابد كه نماينده شركتي خاص يا در پي اهداف شركت‌ها نيستند و لزوما مجرم يقه سفيد محسوب نمي‌شوند بلكه مجرمان يقه آبي هستند.
ساترلند در تعريف جرم يقه سفيد آورده است «جرمي است كه شخص قابل احترام و برخوردار از يك موقعيت عالي اجتماعي به اعتبار حوزه نفوذ و تصرف خود مرتكب آن مي‌شود.» بزهكاران يقه سفيد اغلب جزو طبقات مرفه و داراي مهارتي خاص در ارتكاب جرائم هستند به اين جهت كمتر دستگير مي‌شوند و تعداد اين بزهكاران در جمعيت كيفري زندانيان بسيار زياد است. جرائم يقه سفيد برخلاف جرائم خياباني و سنتي، بدون استفاده از خشونت صورت مي‌گيرد. به اعتبار بهره‌گيري از توان فكري و ذهني است. جرم‌شناسان سبز، جرائم زيست‌محيطي را بر جرائم يقه سفيد منطبق و از مصاديق آن مي‌دانند.
غيرمستقيم بودن نتايج جرائم زيست‌محيطي
در جرائم محيط زيستي كه يكي از مصاديق جرائم يقه سفيد است، مجرمان با اعمال نفوذ در نظام حكومتي اقدام به پاره‌اي اقدامات سودجويانه غيرمجاز مي‌كنند كه منجر به صدمه به محيط‌زيست بشري مي‌شود. براي نمونه احداث كارخانجات خارج از استانداردهاي لازم در اماكن غيرمجاز مي‌تواند منجر به آلودگي هوا از طريق فعاليت‌هاي كارخانه به خاطر عدم رعايت كيفيت مورد نيازشود. همچنين آلودگي صوتي براي ساكنان و ريختن غيرمجاز ضايعات در محيط زيست كه نهايتاموجب آلودگي محيط خشكي با آب‌هاي رودخانه ها، درياها و درياچه‌ها مي‌شود. نتايج حاصل از بزه‌هاي زيست‌محيطي اغلب به جهت ماهيت خاص شان غيرمستقيم بوده و كشف جرائم مدت زيادي طول مي‌كشد. از اين حيث مي‌توان اين جرائم را مشمول جرائم بدون بزه‌ديده قرار داد. از طرفي بزه‌ديدگان اين جرم از بزه‌ديدگي خود به خاطر پنهان بودن نتايج حاصله مطلع نمي‌شوند و همين امر خود زمينه اطلاع به مقامات مسئول را از بين خواهد برد. به عنوان مثال از طريق آلودگي‌هايي كه از پسماند يك كارخانه وارد آب‌هاي زيرزميني مجاور و ... مي‌شود، افراد مبتلا به بيماري‌هايي مي‌شوند. با اين وصف مي‌توان گفت يكي از ويژگي‌هاي يقه سفيد بودن اين جرم، بدون بزه ديده مستقيم بودن اين جرم است. بزه ديدگي در جرائم زيست محيطي نامحسوس است. در اين باب مي‌توان به تخريب و فرسايش جنگل و محيط زيست اشاره كرد كه طي چندين سال اتفاق مي‌افتد و از اين رو بزه‌ديده مستقيم وجود ندارد. همچنين در جرائم عليه محيط زيست اعم از محيط زيست طبيعي و انساني، بزه‌ديده مي‌تواند نسل‌هاي فعلي يا آينده باشد.
خارج از ديد عموم بودن جامعه
اين جرائم خارج از ديد عموم افراد جامعه اتفاق مي‌افتد و به لحاظ همين امر است كه نه تنها كشف آنها سخت‌تر است بلكه تحقيق آنها نيازمند مهارت‌هايي خاص از سوي متصديان مربوط است. در تخريب محيط زيست طبيعي مانند شكار غيرمجاز حيوانات و استفاده بيش از حد منابع طبيعي همچون جنگل‌ها و... كه اغلب به دليل فقط احتياج اتفاق مي‌افتد، به جهت تدوين قوانين در حوزه، مرتكبان به مجرمانه بودن عمل خويش آگاه بوده و طبق عادت مجرمان در جرائم سنتي به صورت پنهاني مرتكب جرم مي‌شوند. در تخريب هاي محيط زيست انساني نيز اين بزه در زمره جرائم يقه سفيد قرار مي‌گير د و مرتكبان آن اغلب شركت‌ها و دولت‌ها يا افراد برجسته هستند و از اين حيث سعي در مخفي كردن اين بزه جهت حفظ آبرو و موقعيت خويش مي‌كنند. البته نكته ديگري كه لازم به ذكر است اينكه ماهيت تخريب محيط زيست انساني به گونه‌اي است كه مجزا كردن عنصر مادي آن به خاطر غيرمستقيم بودن نتايج آن سخت به نظر مي‌رسد. به عنوان مثال ديده شده برخي از كارخانجات به دليل آلايندگي بيش از حد هوا مورد توبيخ قرار گرفته‌اند. مسئولان اين كارخانجات در شب كه اغلب مردم در خواب به‌سر مي‌برند، فعاليت خويش را آغاز مي‌كنند تا از چشم مردم به دور مانده و اعتراضي نشود.
