طرح های آبی استاندار، آبکی ازآب درآمد

دریا قدرتی پور

شاید حافظه برخی به 31 شهریور92 قد ندهد، زمانی که بعد از صف طولانی انتخاب استانداراصفهان، قرعه به نام «رسول زرگرپور» افتاد و او به کرسی آقایِ متفاوت جلوس کرد. نامی که در میان چهره‌های سیاسی استان اصفهان چندان شناخته شده‌ نبود و اصفهانی ها تنها می‌دانستند که او بومی شهر خودشان است و مدتی سمت معاونت عمرانی وزارت کشور را در دوران «عبدالله نوری» و سپس معاونت آب وزارت نیرو را بر عهده داشته است.

اما زرگرپورگویا درپس اختلافات سیاسی برای ازبین بردن جنگ آب انتخاب شد. چرا که دردولت اصلاحات بیشتر اصلاح‌طلبان اصفهان از دوران مدیریت او خاطراتی خوش در ذهن داشتند. بنابراین لقب استاندار اصفهان را زرگرپور گرفت لقبی که مدال افتخارات برنامه های خوب او در زمینه حوضه های آبی را بر سینه او می زد.
رسول زرگرپور طی سال های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۰ و نیز ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۷، در سمت معاون امور آب در وزارت نیرو فعالیت می کرد و همین باعث شده بود که گرچه حافظه خیلی ها به تاریخ آمدن مردِ آرامِ اصفهانی یاری ندهد، اما اینقدر شعارهای استاندار در زمینه برگرداندن آب به زاینده رود پر طمطراق بود که  هیچکس یادش نمی رود استانداردرآن زمان چه طرح ها و ایده هایی داشت و همه باور کرده بودند که اصفهان دیگر بدون آب باقی نمی ماند. اما این شعارها بعد از چندی که زرگرپور بر کرسی بالاترین مقام استان نشست کمرنگ شد و نتوانست آب رفته را به جوی خشک و تفتیده زاینده‌رود باز آورد و از آنهمه امیدواری، تنها گلایه ها و ناله های او بود که بر صدر خبرهای خبرگزاری ها نشست. گلایه هایی که روزهای متفاوتی  را برای استاندار اصفهان رقم زده تا جایی که زمزمه های تغییر او اکنون در افواه و شبکه های مجازی روزانه قوت گرفته است.

راهکارهای ضد و نقیض استاندار اصفهان از همان ابتدا مشخص بود؛ راهکاری که برخلاف ایده های قبلی او حکم می کرد چرا که زرگرپوری که تا قبل از این دولت قبل را به خاطر طرح های غیر کارشناسی انتقال آب از بختیاری به اصفهان زیر سوال برده بود و عتراف کرده بود که با پنهان کاری و زمینه چینی، درصدد به دام انداختن رئیس جمهور احمدی نژاد بوده است در نخستین سفر کاری خود، در 14 مهرماه سال 92 ضمن ورود بدون اجازه و هماهنگی وارد منطقه کوهرنگ بختیاری در استان همسایه شد و به مدت ۹ ساعت به بازدید از طرح تونل سوم کوهرنگ برای انتقال آب سرشاخه های کارون به اصفهان و سد در حال احداث و تاسیسات جانبی آن پرداخت.

انتقال آب سمیرم به رفسنجان
رها سازی مرحله نخست آب رودخانه زاینده رود بعد از دو سال خشکسالی در 14 آبان 93 اتفاق افتاد و قلب تشنه مردم اصفهان را آبیاری کرد زرگرپور در این تاریخ طی اظهار نظری اعلام کرد که ما آب را باز کرده‌ایم تا به فلاکتی که اصفهان دو سال است با آن دست و پنجه نرم می‌کند، پایان دهیم و اکنون هم حقابه‌داران فقط توانسته‌اند به بخشی از حقوق پایمال شده‌شان که ناشی از خشکسالی است برسند. اما این مسرت زیاد طول نکشید چرا که با رسانه ای شدن انتقال آب سمیرم به رفسنجان این موضوع ابعاد تازه تری به خود گرفت. انتقال آب سمیرم به رفسنجان در آذرماه سال بعد از به کرسی نشستن مرد خاکستری پوش مطرح شد و ایده ای بود که تمامی شعارهای استاندار اصفهان را نقش برآب می کرد. چرا که موضوع آب و انتقال حوزه به حوزه در حالی در آن زمان مطرح شد که هنوز در اصفهان روزهای اوج بحران را پشت سر می گذاشت و زایندرود ترک خورده از خشکسالی دل هر رهگذری را به درد می آورد و این بار سمیرم یکی از شهرستان های جنوبی استان اصفهان را تحت تاثیر خود قرار می داد.بر اساس اسناد قرارداد انتقال آب از سمیرم به رفسنجان مربوط به سال های بسیار دوری بود که منطقه سمیرم و حتی اصفهان مشکلی به اسم بحران آب را با تمام وجود خود احساس نکرده بود و شرایط با وضعیت فعلی بسیار تفاوت داشت طراحی شد و 20 سال قبل تخصیص گرفتند تا آب مازاد سمیرم را در حالی که حوزه های مجاور نظیر چهارمحال و اصفهان به آن نیازی نداشتند، به دشت کرمان منتقل شود، اما امروز در شرایطی این مصوبه یا قرارداد مجوز اجرایی شدن گرفته  بود که اصفهان در تب خشکسالی چند ساله می سوخت و اوضاع باغات و زراعت شهرستان سمیرم وضعیت خوبی نداشت.

در آن زمان استاندار موضع اعتراض گونه ای در این مورد داشت و در گفتگو با خبرگزاری مهر عنوان کرد:« به عنوان کسی که دو دوره معاون وزارت نیرو بوده‌ام با صراحت می‌گویم که تصمیم در خصوص انتقال آب سمیرم به رفسنجان اعتبار ندارد؛ البته این ماجرا به 18 سال پیش برمی‌گردد. در آن زمان این طرح مطرح شد، اما به دلایلی به اجرا نرسید و اکنون نیز من به دنبال دلایلی هستم که به مسئولان وزارت نیرو اعلام کنم این طرح تصمیم درستی نیست و بی‌اعتبار است. بخش زیادی از آب سولگان در سمیرم قرار است انتقال یابد و این موضوع در حالی اتفاق می‌افتد که حق‌آبه‌داران اصفهان از بی‌آبی رنج می‌برند و بنابراین هر اتفاقی که قرار است در مورد آب بیفتد باید با هماهنگی مسئولان اصفهان باشد. اگر فرض کنیم که این تخصیص‌ها اعتبار داشته باشد تا زمانی که اصفهان موافق نباشد نمی‌توان این موضوع را به سرانجام رساند چون به هیچ وجه منطقی نیست و به همین سبب بنده نامه‌ای 12 ماده‌ای در 12 دلیل به وزیر نیرو ارسال کرده‌ام، مبنی بر اینکه این طرح با توجه به مشکلات آبی که در اصفهان وجود دارد با هیچ منطق درستی سازگاری ندارد؛ فعلاً هم این طرح مسکوت مانده و وزارت نیرو به شرکتی که قصد اجرای این طرح را داشته اعلام کرده که دست نگه دارد.

رودخانه فصلی
اما مشکلات زاینده رود با مسکوت ماندن این ماجرا به قوت خود باقی ماند چرا که رودخانه زاینده رود همچنان به رودخانه فصلی تبدیل شد که هر بار فقط برای کشت کشاورزان باز می شد و پس از آن باز هم ناامیدی بود که گریبان رودخانه را می گرفت، ناامیدی که در پس هر باز شدن رودخانه به مدت چند هفته دوباره قلب اصفهانی هایی که زندگیشان به رودخانه وابسته است را به درد می آورد و مظهری که باید آب شرب 5 میلیون  نفر از مردم اصفهان را تامین می کرد باز به آب باریکه تبدیل می شد.

در این میان میزان بارندگی ها هم بر مشکلات اضافه می کرد، مساله ای که بحران زاینده رود را تشدید کرد  تا جایی که استاندار در 31 مردادماه سال 94 در گفتگو با ایمنا به صراحت از مردم عذرخواهی کرد و گفت با شرایط موجود نمی شود زاینده رود را نگه داشت. این در شرایطی بود که او تا قبل از این برنامه های زیادی را برای زنده نگه داشتن زاینده رود مطرح کرده بود.سه مساله ای که تا همین روزها هم همچنان تکرار می شود: «سه موضوع در مقوله آب برای ما مهم است؛ یک اینکه حوضه آبریز یکپارچه باشد و مدیریت شود که گام بزرگی بود؛ دوم اینکه هر کسی مسئول است باید در این مورد پاسخگو باشد و سوم اینکه هیچ تصمیم آبی نمی‌گیریم مگر اینکه ذی‌نفعان و حقابه‌داران که همان کشاورزان هستند در این مقوله دخیل باشند».

اجراي طرح 9 ماده اي احياي حوضه ي آبريز زاينده رود در 28 آبان ماه از برنامه های دیگر استاندار برای بازیابی زاینده رود بود. در جلسه ي 5 ساعته ي دكتر رسول زرگرپور و دكتر رحيم ميداني در خصوص تسريع در اجراي طرح 9 ماده اي احياي حوضه ي آبريز زاينده رود، صندوق پرداخت خسارت كشاورزان، سد بهشت آباد،  سامانه دوم آبرساني به اصفهان بزرگ و پساب روستاهاي حاشيه زاينده رود و طرح تعادل بخشي آبهاي زير زميني بحث و تبادل نظر گرديد.زرگرپور در این تاریخ هم با تاكيد بر اينكه در حال حاضر شرايط ايده آل براي اتمام عمليات اجرايي اين طرح وجود دارد، گفته بود: حق آبه ها به صورت عدد و رقم ارائه شده است و در لايه ي اول نيز به اجرا در آمده است و بايد در لايه هاي بعدي نيز در نظر گرفته شود و مردم اصفهان اجراي كامل طرح 9 ماده اي را در راستاي توقف كامل برداشت هاي غير مجاز تلقي مي كنند.

ولی این طرح هم آبی بر آتش سوزان مشکلات زاینده رود نبود چرا که بریدن ناف صنعت از آب تازه و استفاده از پساب با بهره برداری درست از آب رودخانه در حالی مطرح شد که همچنان شایعه طرح انتقال آب به فولاد مبارکه بر سر زبان ها بود و نماینده مردم اهواز در ادعایی عجیب عنوان کرده بود که تونل جدیدی کشف کرده که آب از سرشاخه های کارون به فولاد مبارکه منتقل می شود البته این صحبت بی پایه و اساس بود. با این حال گفته می شود طرح انتقال آب از بالای سد چم آسمان به فولاد مبارکه دارای مصوبه ای در دولت گذشته بوده است.
گرچه مدیرعامل شرکت فولاد مبارکه اصفهان در واکنش به این شایعه و خط جدید انتقال آب به این مجموعه به فارس گفت: «بحث شایعه و صحت این موضوع مطرح نیست چرا که این خط لوله چیزی را در ارتباط با میزان برداشت آب از زاینده رود عوض نمی کند».
به گفته رسول زرگرپور هم پیش از این موضوع انتقال آب از پشت سد چم آسمان به فولاد در دولت گذشته مصوبه ای بوده تا تامین آب فولاد مبارکه از طریق این خط لوله با اطمینان انجام شود که ما این مصوبه را متوقف کرده ایم چرا که فولاد باید از پساب استفاده کند:«در حال حاضر فولاد مبارکه کار جمع آوری فاضلاب و تصفیه پساب 6 شهر از منطقه لنجان را با سرمایه گذاری بالغ بر 162 میلیارد تومان آغاز کرده تا بتواند از پساب این شهرها برای تامین آب مورد نیاز خود استفاده کند.

به نظر مهدی بصیری یکی از اعضای اتاق بازرگانی اصفهان هم طرح لوله انتقال آب به فولاد مبارکه خلاف مصوبه 9 ماده ای آب است:«با توجه به این مصوبه، استاندار اصفهان موضوع را تکذیب کرده اما فولادی ها و مسولان آب استان بسیار محکم دنبال اجرای طرح هستند.موضوع خط لوله انتقال آب از بالای چم آسمان به فولاد مبارکه را از مسئولان آب استان جویا شدیم و آنها تکذیب نکردند اما گفتند طرح مربوط به گذشته است، به گفته مسئولان، طرح انتقال آب به فولاد مبارکه مربوط به گذشته بوده قرار است آب با لوله ای به قطر 140 سانتیمتر از بالای چم آسمان به سمت فولاد مبارکه و ذوب آهن منتقل شود. ولی نمی شود هر طرحی را که مربوط به گذشته بوده اجرایی کنیم چرا که مصوبه شورای عالی آب هر گونه بارگذاری جدید بر حوضه زاینده رود را منع کرده اما مسئولان آب استان نسبت به این اتفاق سکوت کرده اند.هنوز عملیات اجرایی این طرح آغاز نشده اما در دستور کار مسئولان آب استان است، شاید این طرح برای توسعه فولاد باشد و معلوم نیست این صنعت قرار است چه بلایی سر اصفهان و زاینده رود بیاورد.برخی مسئولان از جمله فولاد مبارکه عنوان می کنند که به دنبال جایگزین کردن مسیر انتقال آب به این کارخانه هستند اما این موضوعی بی ربط است چرا که استاندار در همایش ملی مصرف بهینه آب در صنعت اعلام کرد که فولاد تا سه سال آینده باید مصرف خود از آب تازه را قطع کنند و این صحبت ها به نوعی با یکدیگر در تناقض است.

بهشتی که آباد نشد
طرح تونل بهشت‌آباد با هدف انتقال سالانه یک‌میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب از چهارمحال و بختیاری به اصفهان و فلات مرکزی جهت توسعه کشاورزی این مناطق تنها راه حلی بود که در تاریخ 3 بهمن ماه 94 با توقف عملیات اجراییش به رویای بازگشت آب به زاینده رود پایان داد. طرحی که تا قبل از این استاندار از روند آغاز و فعالیت آن خوشحال بود و اعلام کرده بود در مذاکره با وزیر نیرو خواستار سرعت بخشی در روند اجرای این طرح شده است. این طرح در سال ۱۳۹۰ در حالی کلنگ زنی شد که سازمان حفاظت محیط زیست کشور در سال ۱۳۸۶، مرکز پژوهش‌های مجلس در سال ۱۳۸۷ و سازمان مدیریت منابع آب ایران به‌عنوان متولی آب کشور به این طرح اشکالات فراوانی گرفته و آن را تأیید نکرده بودند».

با توقف طرح ها یکی پس از دیگری شاهد هستیم که اکنون 80 درصد استان در خشکسالی شدید قرار دارد و استان اصفهان در رتبه سوم استان های خشک و کم بارش کشور قرار گرفته است. این در حالی است که  همچنان استاندار اصفهان اعلام می کند که به گفته معاون اول رئیس جمهور مصوبات ۹ ماده ای بهترین برنامه برای احیای حوضه ی زاینده رود است، اما عدم اجرای طرح بهشت آباد و مدیریت یکپارچه حوضه آبریز زاینده رود و نیز برداشت های غیر مجاز از این رودخانه از جمله مشکلات اجرایی است که اظهارات امیدوارانه استاندار را زیر سوال می برد.  
مسائلی که با به وقوع نپیوستن بارش های پیش بینی شده نا امنی های زیادی را در خصوص آب شرب ایجاد کرده است. این در حالی است که پیش بینی وزارت نیرو برای ذخیره پشت سد هزار و صدو پنجاه میلیون متر مکعب بوده که 950 میلیون متر مکعب آن محقق شده که بر این اساس 50 درصد منابع آب در سال برای مصارف کشاورزی پیش خور شده است. با این تفاسیر همان آب باریکه ای که استاندار هر بار از آن حرف می زند هم  شاید قطع شود و گزینه ای که قرار بود جنگ آب را خاتمه دهد حالا با شکست بزرگی روبرو شده است. امید است که صندلی قدرتمند بالاترین مقام استان بعد از سالیان به افراد ناکام در انتخابات مجلس و یا به سفارش افراد بالادستی به مدیرانی نه چندان مجرب پیش کش نشود تا شاهد جنگی بزرگتر برای آب باشیم....