تلفیق موسیقی کلاسیک ایرانی و فلامنکو با نشانه‌های شاخصی از موسیقی «جَز» چند سالی است که بر ژانرهای «فیوژن» موسیقی افزوده شده اما تا به امروز به خلق اثری ماندگار منتهی نشده است.

خبرگزاری فارس، گروه موسیقی: آلبوم «چه آتش‌ها» اثری از علی قمصری به خوانندگی همایون شجریان آزمون و خطایی است که گویا به مذاق مخاطب عام و خاص خیلی خوش نمی‌آید و نتوانسته انتظارات این دو گروه شنونده را برآورد. تلفیق موسیقی کلاسیک ایرانی و فلامنکو با نشانه‌های شاخصی از موسیقی «جَز» چند سالی است که بر ژانرهای «فیوژن» موسیقی افزوده شده و تا به امروز به خلق اثری ماندگار منتهی نشده است.

در این آلبوم، عناصر تشکیل دهنده اثر به کلّیتی که اثرگذاری جدی بر مخاطب بگذارد نرسیده است. هرچند این عناصر به تفکیک دارای قابلیت‌هایی درخور تعمق است و بیشتر برای اهل فن و تحقیق موضوعیت دارد. بحث خلق اثری که دارای ویژگی‌های موسیقی فاخر بوده و نیز تاثیرگذاری قابل توجه داشته باشد بسیار پیچیده و بغرنج است و بعضا منجر به خلق آثاری می‌شود که در جستجوی ممرّی برای عبور از تکرار است که عموما به مقصود نمی‌رسد.

موسیقی چون بر مبنای جنبه‌های زیبایی شناسی استوار است، علاوه بر وجود ویژگی‌های فنی، باید طی مدتی کوتاه اقبال خاص و عام را به دنبال داشته باشد که آلبوم «چه آتش‌ها» کم و بیش فاقد آن است. صِرف بهره‌گیری از تکنیک و بعضا هارمونی «توکه‌»های موسیقی «فلامنکو» با گوشه‌های موسیقی ایرانی و کنار هم قرار دادن سازهای ایرانی و غربی منجر به خلق اثری ماندگار نخواهد شد. در مارکت ایرانی، شنونده ایرانی چه خاص و چه عام در نهایت، تمام عناصر اثر را منتهی به لایت موتیفی قوی و گیرا بر حنجره‌ی خواننده دنبال می‌کند چرا که سرزمین ما موطن شعر است و کلام و وظیفه هنرمند در ارتقاء سطح شنیداری مخاطب با تعاریف موسیقی ایرانی در این راستاست و آلبوم «چه آتش‌ها» با این ابزار می‌توانست بهتر بر گوش شنونده بنشیند.

قطعه اول این آلبوم «آواز بیات ترک» ترکیبی از کمانچه، ویلنسل، گیتار، بیس و... با اکمپانیمان موسیقی «جز» بر پایه ریتمی هفت ضربی که موسیقی به حس کلی اثر کمک کرده و کمانچه نیز قطعاتی آوازی اجرا می‌کند و همایون شجریان نیز به خوبی بخش اوج را به خوبی اجرا می‌کند اما فواصل استفاده شده در این قطعه بر بار حسی عاطفی خط کلام که بیشتر توسط شنونده پیگیری می‌شود، نمی‌افزاید.

تصنیف «بزم تو» بر همان ساختار ریتمی قطعه اول با تمپویی تندتر و استفاده از تکنیک و پاساژهای سرعتی است. این قطعه دارای ترکیب بهتری با لایت موتیف است اما از گیرایی موسیقی کلام برخوردار نیست.

«آواز تار» در دستگاه همایون با نوازندگی علی قمصری اجرا می‌شود. این آواز ابتر به نظر می‌رسد و «سونه‌ریته» قوی ندارد. تصنیف «نه گریه‌ای» این قطعه نیز با کلامی بم آغاز می‌شود و به سوی اوج بسط و گسترش داده می‌شود اما باز از عدم گیرایی ملودی کلام رنج می‌برد.

تصنیف «دلم دیوانه شد» تلفیقی از موسیقی «فلامنکو»، «جز» و موسیقی ایرانی است که اجزاء این اثر به خلق اثری جذاب منتهی نشده و حرف خاصی برای گفتن ندارد. «گناه عشق» آوازی است استوارتر و گیراتر که با آکوردهای تکرار شونده همراهی می‌شود. در این آواز تلفیق شعر و آواز به درستی صورت گرفته و خواننده با احساس اثر را اجرا کرده است.

«رها» قطعه‌ای بی‌کلام با ریتمی ترکیبی و بسیار قوی تنظیم شده است که دارای زیبایی‌های شنیداری ریتمیک است که بیشتر به مذاق اهل موسیقی می‌آید تا مخاطب عام هرچند با افزودن جنبه‌های زیبایی شناختی بیشتر می‌توانست مخاطب عام را نیز درگیر کرده و سطح شنیداری این قشر عظیم موسیقی را ارتقاء بخشید.

«مقدمه دشتی» قطعه‌ای بی‌کلام است که با اورتور زهی آغاز می‌شود و با آواز کمانچه خاتمه می‌یابد. «دل افروزتر از صبح» نیز در بخش کلام از موتیف‌های بیشتر شنیده شده بهره برده است و برای مخاطب تازگی و جذابیت ندارد مگر به خاطر تنظیم و ارکستراسیون. اورتور و جواب‌های بین کلام نیز به درستی نوشته نشده است و بیشتر دچار تکنیک زدگی شده است.

«مقدمه اصفهان» قطعه هارمونیزه در مایه اصفهان است که به مدد چینش منطقی میزان‌ها و ورود نغمات ایرانی حسی نوستالژیک به اثر می‌بخشد. تصنیف «یاران موافق» در آواز اصفهان با ریتم پنج ضربی دارای تنظیم مناسبی است و با کلام همخوانی دارد و اورتورها با ضرب دست گیتار بر جذابیت تنظیم و کلیت اثر افزوده است.

«همنوازی کوبه‌ای» این بخش نیز هیچ چیز خاص و ویژه‌ای ندارد و چون اجرا به صورت آنسامبل روی صحنه بوده بسته به حال و هوای تماشاچیان اجرا شده است. تصنیف «شرم و شوق» یکی از قطعات خوب این آلبوم است که فضای تنظیم، ارکستراسیون و کلام در هماهنگی بیشتری است و بهتر در خدمت مفهوم کلام قرار گرفته و خواننده نیز به زیبایی اجرا کرده است.

تصنیف «بی‌همگان» این کار دارای ساختاری مناسب‌تر و بنیاد ریتمیک مناسب‌تر برای این سبک «فیوژن» موسیقی ایرانی و غربی به نظر می‌رسد و خالق اثر شاید اگر به این چینش بیشتر بگراید موثرتر واقع شود. «ساز و آواز راست پنجگاه» آواز این بخش زیباست. هم علی قمصری هم همایون شجریان به خوبی اجرا کرده‌اند اما اول اینکه این ساز و آواز در همخوانی با بقیه بافت کلی اثر نیست و دوم اینکه از شعری که بسیار شنیده شده و کار شده بهره برده است که می‌توانست از اقیانوس غنی شعر ایران زمین بهره برد.

«زورق شکسته» این آواز دارای ویژگی خاصی نیست نه در کلام خواننده و نه در جواب آوازهای نوازنده تار. تصنیف «چه آتش‌ها» بهترین قطعه این آلبوم است و تنها کلام همایون شجریان و تار علی قمصری بلادرنگ شنونده را درگیر می‌کند که این مهمترین ویژگی یک اثر موسیقایی است. روند ملودیک گیرا و حسی کلام و چینش به‌جای جواب‌ها و اورتور تار، خود اثری شنیدنی خلق کرده است. تلفیق مناسب شعر و موسیقی از دیگر ویژگی‌های این تصنیف است و گویا علی قمصری اگر به این سمت و سوی حسی و بار عاطفی آثار خود در عین نگاه ویژه به تکنیک نزدیک‌تر شود، مقصود شنونده به مراتب بیشتر حاصل گردد.

یادداشت از: علیرضا سپهوند

انتهای پیام/